به گزارش روابط عمومی سازمان جهادکشاورزی خراسان جنوبی، مریم جوادی با اشاره به اهمیت قنوات در تأمین آب کشاورزی و معیشت روستاییان، از اجرای برنامه‌های مرمتی و حفاظتی برای صیانت از این سازه‌های آبی خبر داد و گفت: بیش از چهار هزار رشته قنات در استان نیازمند مرمت، بازسازی یا لایروبی هستند.

مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهادکشاورزی خراسان جنوبی اظهار کرد: قنوات خراسان جنوبی یکی از مهم‌ترین منابع تأمین آب بخش کشاورزی استان به شمار می‌روند و با توجه به شرایط خشکسالی، برنامه‌های امسال سازمان جهاد کشاورزی با هدف حفظ این منابع و صیانت از معیشت روستاییان دنبال می‌شود.

وی افزود: باربرداری و کول‌گذاری، طوقه‌چینی و ایمن‌سازی سرچاه‌ها در برابر سیلاب‌های فصلی و اتصال مظهر قنوات به خطوط لوله پلی‌اتیلن با هدف کاهش هدررفت آب در مسیر از جمله اقدامات پیش‌بینی شده برای احیا و مرمت قنوات است. اجرای این طرح‌ها با استفاده از ترکیبی از اعتبارات ملی و استانی و مشارکت مستقیم مالکان و بهره‌برداران انجام می‌شود و میزان مشارکت بهره‌برداران نیز در پایداری و استمرار فعالیت قنوات اهمیت زیادی دارد.

مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهادکشاورزی خراسان جنوبی درباره وضعیت قنوات استان گفت: در حال حاضر بیش از ۴ هزار رشته قنات نیازمند عملیات مرمت، بازسازی یا لایروبی هستند و به دلیل محدودیت منابع، امکان اجرای عملیات برای همه قنوات به صورت همزمان وجود ندارد.

وی ادامه داد: اولویت‌بندی طرح‌های مرمتی بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌های فنی و اقتصادی انجام می‌شود که طول قنات، میزان دبی، تعداد بهره‌برداران، سطح زیر کشت، شاخص خشکسالی و میزان مشارکت و همکاری کشاورزان و بهره‌برداران محلی از مهم‌ترین این شاخص‌ها هستند.

جوادی تصریح کرد: تلاش می‌شود منابع موجود به سمت قنواتی هدایت شود که از نظر تأمین آب کشاورزی، تعداد بهره‌برداران و سطح زیر کشت اهمیت بیشتری دارند و با اجرای عملیات مرمتی بتوان بیشترین اثرگذاری را در حفظ منابع آب و معیشت بهره‌برداران ایجاد کرد.

مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به تأثیر خشکسالی بر منابع آبی استان اظهار کرد: خشکسالی‌های متوالی و افت سطح تراز ایستابی سفره‌های زیرزمینی موجب کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی دبی قنوات استان شده و این کاهش در مناطق بحرانی به ۷۰ درصد نیز رسیده است.

وی افزود: مرمت اصولی قنوات می‌تواند بخشی از افت آبدهی را جبران کند. اجرای عملیات باربرداری، کول‌گذاری و اصلاح شیب هیدرولیکی کوره با حذف موانع فیزیکی مسیر، جلوگیری از فرار و نشت آب در درزهای زیرسطحی و بازگشایی زون‌های آبده، به‌طور میانگین آبدهی خروجی مظهر را بین ۱۵ تا ۳۵ درصد افزایش می‌دهد.

جوادی تأکید کرد: مرمت قنوات تنها با هدف افزایش دبی انجام نمی‌شود، بلکه از تخریب کامل و خشکیدگی دائمی این سازه‌ها نیز جلوگیری می‌کند و به حفظ امکان بهره‌برداری از آنها در سال‌های آینده کمک خواهد کرد.

وی درباره اعتبارات امسال نیز گفت: در سال جاری از محل‌های مختلف در مجموع حدود ۱۴۲ میلیارد تومان برای احیا و مرمت قنوات اختصاص یافته است، اما با توجه به تعداد قنوات استان و حجم نیازهای موجود، این میزان اعتبار پاسخگوی نیاز واقعی خراسان جنوبی نیست.

مدیر آب‌وخاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی کمبود اعتبارات مورد نیاز برای مرمت اساسی و نگهداری مستمر را یکی از مهم‌ترین چالش‌های حوزه قنوات دانست و گفت: بسیاری از قنوات استان به دلیل فرسودگی بالا به اعتبارات قابل توجه و عملیات زمان‌بر نیاز دارند. در کنار مسئله اعتبار، کاهش تعداد مقنی‌های ماهر و دشواری انتقال دانش و مهارت قنات‌کاری به نسل جدید نیز یکی از چالش‌های جدی اجرای طرح‌های مرمتی است.

وی بیان کرد: خشکسالی‌های پیاپی، افت سطح آب‌های زیرزمینی، ریزش میله‌چاه‌ها و سوقه‌ها، سیلاب‌های ناگهانی، رسوب‌گذاری و فرسایش نیز از عوامل طبیعی هستند که بر عملکرد قنوات و اثربخشی عملیات مرمتی تأثیر می‌گذارند.

جوادی مشارکت مالکان و بهره‌برداران را بخش مهمی از فرآیند احیا و نگهداری قنوات دانست و گفت: قنات زمانی می‌تواند به صورت مستمر و کارآمد فعال بماند که بهره‌برداران در کنار دستگاه‌های اجرایی در تأمین بخشی از هزینه‌ها، هماهنگی‌های محلی، برنامه‌ریزی برای لایروبی و نگهداری دوره‌ای و رعایت نوبت‌بندی و حقابه‌ها مشارکت داشته باشند.